SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

Sportowego Gimnazjum nr 5

im. Polskich Olimpijczyków

w Wołominie

„Działania profilaktyczne to te,
które stwarzają człowiekowi okazję
do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu
doświadczeń powodujących wzrost jego
zdolności do radzenia sobie w potencjalnie
trudnych sytuacjach życiowych”

( Gerard Edwards,
doradca ds. profilaktyki w rządzie amerykańskim)

Opracował zespół:

Anna Bugaj,

Piotr Dąbrowski,

Mariuszł Stępczyński,

Wioletta Wiśniewska.

I. WSTĘP

II. CHARAKTERYSTYKA OKRESU ROZWOJOWEGO

III. PODSTAWY PRAWNE

IV. DIAGNOZA OBSZARÓW PROBLEMOWYCH

V. CELE SZKOLNEJ PROFILAKTYKI

VI. REALIZATORZY SZKOLNYCH DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH

VII. OCZEKIWANE EFEKTY

VIII. EWALUACJA

IX. PLAN DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH

X. PLANOWANE PROCEDURY POSTĘPOWANIA

XI. LEKTURY DOSTĘPNE W BIBLIOTECE SZKOLNEJ, ZALECANE DO UZUPEŁNIENIA ZROZUMIENIA PORUSZANYCH PROBLEMÓW

I. WSTĘP

Działalność edukacyjna szkoły jest określona przez szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szkoły i program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb środowiska.

Zadaniem szkolnej profilaktyki jest chronienie młodzieży przed zagrożeniami poprzez działania wychowawczo – profilaktyczne, a także reagowanie w sytuacjach rozpoznania pierwszych prób podejmowania ryzykownych zachowań.

Szkolny program profilaktyki obejmuje profilaktykę I rzędową (skoordynowaną z działaniami wychowawczymi). Obiektem działań jest całe środowisko szkolne. Program jest opracowany na podstawie diagnozy obszarów problemowych szkoły i dotyczy części aspektów szkolnego programu wychowawczego między innymi działań prozdrowotnych, współpracy z rodzicami i środowiskiem lokalnym.

II. CHARAKTERYSTYKA OKRESU ROZWOJOWEGO

1. Spośród wszystkich faz rozwojowych okres dojrzewania stanowi szczególną fazę w życiu człowieka.
Z perspektywy społecznej dokonują się w nim zmiany w obrazie siebie, formują się nowe wzorce relacji interpersonalnych, wzrasta liczba i jakość nowych doświadczeń osobistych i społecznych. Rozwijane są w tym czasie umiejętności pozwalające na kształtowanie poczucia własnej kompetencji. Młody człowiek osiąga nowy status społeczny, zwiększają się jego możliwości osiągania celów, otrzymywania wzmocnień i kształtowania nowych zachowań.

2. Wiek 13 – 16 lat określa się jako okres ryzyka ze względu na podejmowanie przez młodzież zachowań problemowych. Szkoła, ze względu na spędzanie znacznej części aktywnego życia młodzieży, jest głównym terenem działań profilaktycznych I fazy. Tu spotykają się najważniejsze dla młodego człowieka osoby dorosłe, rodzice i nauczyciele.

III. PODSTAWY PRAWNE

1. Podstawą prawną programu profilaktyki są następujące akty prawne:

1) Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dn. Kwietnia 1997 r.

2) Rozporządzenie MENiS z dnia 26 lutego 2002roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół

3) Rozporządzenie MENiS z dnia 31 stycznia 2002 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół

4) Konwencja o Prawach Dziecka

5) Polska Deklaracja w Sprawie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie z grudnia 1995 roku

6) Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26 października 1982 roku

7) Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (tekst jednolity) z dnia 9 listopada 1995r.

8) Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii ( tekst jednolity) z dnia 24 kwietnia 1997 roku

9) Europejski Plan Działań Dotyczących Alkoholu opracowany przez Światową Organizację Zdrowia
na lata 2000 - 2005

10) Rozporządzenie MENiS 31 stycznia 2003 roku w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem.

11) Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jednolity) z dnia 26 października 1982r.

12) Ustawa o Systemie Oświaty z dn. 7 września 1991r.

13) Statut Gimnazjum

14) Program Wychowawczy

15) Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach
i placówkach (Dz.U.03.11.114 z dnia 2003.01.29 z późn. zm.)

16) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą

17) Narodowy Program Zdrowia

IV. DIAGNOZA OBSZARÓW PROBLEMOWYCH

Przy tworzeniu szkolnego programu profilaktyki uwzględnione zostały dotychczasowe działania podejmowane przez szkołę, spostrzeżenia pedagoga, rozmowy z nauczycielami i rodzicami, obserwacje zachowań uczniów.
Przeprowadzona diagnoza zachowań problemowych w roku szkolnym 2005/2006 obejmująca młodzież oraz całe środowisko wychowawcze wskazuje na pewne obszary problemowe istotne dla podejmowania działań profilaktyczno – wychowawczych.
- młodzież sporadycznie używa alkoholu, część jest więc po inicjacji alkoholowej,
- młodzież pali papierosy,
- młodzież wagaruje,
- młodzież ma łatwy dostęp do środków uzależniających, co stanowi zagrożenie uzależnieniem,
- w szkole istnieje problem agresji słownej, fizycznej i zastraszania.
Planowana jest ankieta diagnostyczna we wrześniu 2006r. obejmująca losowo wybraną grupę uczniów, rodziców i nauczycieli.

V. CELE SZKOLNEJ PROFILAKTYKI

Ochrona ucznia przed zakłóceniami jego rozwoju.

1. Przeciwdziałanie uzależnieniom: alkohol, nikotyna, narkotyki.

2. Przeciwdziałanie agresji słownej i fizycznej.

3. Przeciwdziałanie nieuzasadnionej absencji na zajęciach szkolnych.

VI. REALIZATORZY SZKOLNYCH DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH

Realizatorami działań profilaktycznych na terenie szkoły są dyrektorzy, nauczyciele, wychowawcy,
przy współpracy z rodzicami/ prawnymi opiekunami dziecka.

1. Dyrektor/Wicedyrektor szkoły, jako realizator działań profilaktycznych:

a) dba o doskonalenie nauczycieli w zakresie działań profilaktycznych i wychowawczych, ( finansuje, nadzoruje, wyznacza odpowiedzialnych za realizację).

2. Pedagog, jako realizator działań profilaktycznych:

a) organizuje działania i poszczególne programy profilaktyczne wynikające ze Szkolnego Programu Profilaktyki,

b) koordynuje ich realizację

3. Nauczyciel – wychowawca jako realizator działań profilaktycznych:

a) podejmuje systematyczne działania profilaktyczne w odniesieniu do uczniów i rodziców,

b) jest wzorem konstruktywnych zachowań itp.

4. Rodzice/ opiekunowie jako realizatorzy działań profilaktycznych:

a) aktywnie współpracują ze szkołą,

b) biorą udział w tworzeniu i ewaluacji szkolnego programu profilaktyki,

c) uczestniczą w psychoedukacyjnych spotkaniach przewidzianych w Szkolnym Programie Profilaktyki.

Szkoła współpracuje w zakresie realizacji działań profilaktycznych z Policją, Kuratorem Sądowym, Prokuraturą, Poradnią Psychologiczno – Pedagogiczną, Ośrodkiem Pomocy Społecznej, Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie, Ośrodkiem Profilaktyki i rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Akademią Rodzinną w Kobyłce, Zespołem Pedagogów Dezyderia z Warszawy, lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej
oraz pielęgniarką szkolną i innymi w zależności od potrzeb.

VII. OCZEKIWANE EFEKTY

Zwiększenie osobistego zaangażowania i motywacji do abstynencji i powściągliwości.
Zwiększenie zrozumienia, że przyjmowanie środków psychoaktywnych nie jest w zgodzie
z wartościowym stylem życia.
Zwiększenie świadomości osobistego i społecznego zagrożenia konsekwencjami picia i nadużywania środków psychoaktywnych.
Nabycie zdolności samodzielnego dokonywania wyboru zachowań właściwych dla zdrowia własnego i innych.
Zwiększenie motywacji do systematycznego i punktualnego uczęszczania na zajęcia szkolne.
Nabycie umiejętności korzystania z zasad savoir – vivre’u i podniesienie poziomu kultury osobistej.
Nabycie umiejętności bezpiecznego radzenia sobie z agresją oraz rozwiązywania konfliktów
i problemów.

VIII . EWALUACJA

1. Ankiety ewaluacyjne po programach profilaktycznych, przeprowadzone wśród uczniów przez realizatorów programów.

2. Sprawozdania od realizatorów programów.

3. Ankieta badająca zmianę postaw wśród młodzieży na koniec roku szkolnego.

4. Wyniki klasyfikacji i frekwencji w poszczególnych klasach.

IX. PLAN DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH

OBSZAR DZIAŁAŃ: UCZNIOWIE

CELE:

Upowszechnianie zdrowego stylu życia wśród uczniów.
Kształtowanie i rozwój poczucia odpowiedzialności za siebie, własne życie i za innych.
Budowanie poczucia własnej wartości i stymulowanie rozwoju emocjonalnego.
Dostarczenie rzetelnej wiedzy o środkach psychoaktywnych i mechanizmie ich działania we wszystkich sferach życia.
Trening umiejętności odmawiania.
Upowszechnienie informacji statystycznych świadczących o tym, że większość nastolatków nie sięga po środki psychoaktywne.

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE UZALEŻNIENIOM: ALKOHOL, NIKOTYNA, NARKOTYKI

FORMY REALIZACJI

KLASA

OSOBY ODPOWIEDZIALNE

DOKUMENTACJA

Program Noe.

Profilaktyka alkoholowa.

wychowawcy klas,

nauczyciele uczący w danej klasie,

pedagog,

przedstawiciele Zespołu pedagogów Dezyderia z Warszawy

sprawozdanie od realizatorów programu „Zespołu Pedagogów Dezyderia”
z Warszawy

Program przeciwdziałania narkomanii

wychowawcy klas,

nauczyciele uczący w danej klasie,

pedagog,

sprawozdanie
od realizatorów programu,

zapis tematów
w dziennikach lekcyjnych,

ankiety przeprowadzone wśród uczniów

Omówienie tekstów na temat uzależnień, zawartych w programie nauczania
i podręcznikach szkolnych

nauczyciele języka polskiego

zapis tematu w dzienniku lekcyjnym

Program profilaktyki zintegrowanej: „Wyspa Skarbów” – podejmujący temat wpływu środków psychoaktywnych na podejmowanie zachowań ryzykownych.

III

wychowawcy klas ,

nauczyciele uczący w danej klasie,

pedagog,

realizatorzy z Fundacji Homo Homini w Krakowie

sprawozdanie
od realizatorów programu,

zapis tematu w dzienniku lekcyjnym,

ankiety przeprowadzone wśród uczniów

Udział w ogólnopolskiej kampanii „Zachowaj trzeźwy umysł”

I-II

Wychowawcy klas

pedagog

Zapis tematu w dzienniku lekcyjnym

Podczas godzin wychowawczych obejrzenie filmów video, dostępnych
w bibliotece szkolnej:

„Alkohol kradnie wolność – Kampania profilaktyczno - edukacyjna”;

„Alkohol. Droga donikąd”;

„Alkohol i nikotyna: Pomyśl zanim będzie za późno”;

„Nikotyna. Legalny narkotyk”;

„Epitafium dla narkomana. Trzy wstrząsające historie opowiedziane przez ofiary uzależnienia”;

„AIDS. Jak go uniknąć”;

„AIDS. Wszystko co powinieneś wiedzieć”.

I - III

III

wychowawcy klas

zapis w dzienniku lekcyjnym

Procedury postępowania w sytuacji podejrzenia o palenie papierosów.

I – III

wychowawcy klas

załącznik do Szkolnego Programu Profilaktyki
i dokumentacja w dziennikach szkolnych

Realizacja ścieżki prozdrowotnej.

I - III

nauczyciele biologii,

nauczyciele wychowania fizycznego,

wychowawcy klas

zapisy w dziennikach lekcyjnych

Zapoznanie uczniów z dostępną
w bibliotece lekturą dotyczącą poruszanych problemów.

I - III

wychowawca klasy,

nauczyciele bibliotekarze

zapis tematu w dzienniku lekcyjnym,

zapis w kartach wypożyczeń nauczycieli

OBSZAR DZIAŁAŃ: RODZICE

CELE:

Dostarczenie rodzicom informacji dotyczącego problemu korzystania ze środków uzależniających przez uczniów naszej szkoły.
Dostarczenie rodzicom wiedzy dot. uzależnień i mechanizmów ich działania.
Poinformowanie rodziców o instytucjach udzielających pomocy w zakresie uzależnień.
Rozwój współpracy rodziców ze szkołą.

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE UZALEŻNIENIOM: ALKOHOL, NIKOTYNA, NARKOTYKI

FORMY REALIZACJI

KLASA

OSOBY ODPOWIEDZIALNE

DOKUMENTACJA

Program Noe.

Profilaktyka alkoholowa .

Zebranie z rodzicami i omówienie realizacji programu z uczniami.

wychowawcy klas,

pedagog,

przedstawiciele Zespołu Pedagogów Dezyderia

sprawozdanie z pracy pedagoga,

dokumentacja zebrań
z rodzicami prowadzona przez wychowawców

Zebranie z edukacyjne z rodzicami na temat zagrożeń środkami psychoaktywnymi
i omówienie sytuacji wśród uczniów naszej szkoły.

wychowawcy klas,

pedagog

sprawozdanie z pracy pedagoga,

dokumentacja zebrań
z rodzicami prowadzona przez wychowawców

Program „Wyspa skarbów”.

Edukacja rodziców.

0mówienie realizacji programu z uczniami.

III

wychowawcy klas

pedagog

realizatorzy z Fundacji Homo Homini w Krakowie

sprawozdanie z pracy pedagoga,

dokumentacja zebrań
z rodzicami prowadzona przez wychowawców

Obejrzenie podczas zebrań z rodzicami filmów:

„Alkohol kradnie wolność – Kampania profilaktyczno - edukacyjna”;

„Alkohol. Droga donikąd”;

„Alkohol i nikotyna: Pomyśl zanim będzie za późno”;

„Nikotyna. Legalny narkotyk”;

„Epitafium dla narkomana. Trzy wstrząsające historie opowiedziane przez ofiary uzależnienia”;

„AIDS. Jak go uniknąć”;

„AIDS. Wszystko co powinieneś wiedzieć”.

I - III

III

wychowawcy klas

dokumentacja zebrań
z rodzicami prowadzona przez wychowawców

Zapoznanie rodziców z procedurami postępowania w sytuacji podejrzenia ucznia o palenie papierosów.

I - III

wychowawcy klas

dokumentacja zebrań
z rodzicami prowadzona przez wychowawców

Zapoznanie rodziców z dostępną w bibliotece lekturą dotyczącą poruszanych problemów.

I - III

wychowawca klasy,

nauczyciele bibliotekarze

dokumentacja zebrań
z rodzicami prowadzona przez wychowawców

OBSZAR DZIAŁAŃ: NAUCZYCIELE

CELE:

Poznawanie uczniów i ich stosunku do środków psychoaktywnych.
Uaktualnienie informacji na temat używania środków uzależniających przez uczniów naszej szkoły.
Aktualizacja wiedzy dotyczącej narkotyków i mechanizmów ich działania oraz możliwości pomocy uczniom.

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE UZALEŻNIENIOM: ALKOHOL, NIKOTYNA, NARKOTYKI
FORMA REALIZACJI	KLASA	OSOBY ODPOWIEDZIALNE	DOKUMENTACJA
Szkoleniowa rada pedagogiczna dotycząca środków uzależniających.		dyrekcja	protokół z posiedzenia rady
Zapoznanie ze sprawozdaniami z realizacji programów profilaktycznych wśród uczniów.		dyrekcja, pedagog	protokół z posiedzenia rady
Udział nauczycieli i wychowawców we wszystkich programach organizowanych dla uczniów.		nauczyciele	wpisy w dziennikach lekcyjnych
Spotkanie rady pedagogicznej w ramach programu „Wyspa skarbów”.		dyrekcja, pedagog, realizatorzy z Fundacji Homo Homini w Krakowie	protokół z rady pedagogicznej

OBSZAR DZIAŁAŃ: UCZNIOWIE

CELE:

Kształtowanie osobowości uczniów.
Kształtowanie umiejętności komunikacji interpersonalnej.
Kształtowanie i rozwój poczucia odpowiedzialności za siebie, własne życie i za innych.
Dostarczenie uczniom informacji czym jest zachowanie agresywne.
Nabywanie przez uczniów umiejętności radzenia sobie ze stresem i złością.
Nauka współpracy.
Nauka rozwiązywania konfliktów metodą negocjacji.

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE AGRESJI SŁOWNEJ I FIZYCZNEJ

FORMY REALIZACJI

KLASA

OSOBY ODPOWIEDZIALNE

DOKUMENTACJA

Wyjazd integracyjny.

Zajęcia dotyczące komunikacji interpersonalnej.

Zapoznanie uczniów z zasadami panującymi w szkole.

Zapoznanie z prawami ucznia.

Nauka obrony swoich praw.

wychowawcy klas,

pedagog

zapis w dzienniku lekcyjnym,

sprawozdanie z pracy pedagoga

Program „Saper czyli jak rozminować agresję”.

I i II

wychowawcy klas,

pedagog,

pedagog z Poradni Psychologiczno pedagogicznej
w Wołominie,

realizatorzy z Zespołu Pedagogów Dezyderia w Warszawie

zapis w dzienniku lekcyjnym,

sprawozdanie
od realizatorów

Projekcja na godzinach wychowawczych filmów video:

„Przemoc i agresja. Jak się im przeciwstawiać”;

„Asertywność. Sztuka bycia sobą”.

wychowawcy klas

zapis w dziennikach lekcyjnych

Autorski program radzenia sobie ze stresem.

III

pedagog,

pedagog z Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Wołominie

zapis w dzienniku lekcyjnym,

sprawozdanie z realizacji

Program „Odpowiedzialność nieletnich za czyny karalne”.

I - III

Pedagog,

Komenda Powiatowa Policji w Wołominie, funkcjonariusz z Zespołu ds. Nieletnich

zapis w dzienniku lekcyjnym

Organizowanie różnorodnych form spędzania czasu wolnego:

Pozalekcyjne zajęcia sportowe (treningi, turnieje, mecze ligowe, SKS, zawody międzyszkolne, obozy sportowe);
Lekkoatletyczna olimpiada wewnątrzszkolna;

Kółka zainteresowań.

I - III

nauczyciele wychowania fizycznego,

wychowawcy klas,

opiekunowie kółek zainteresowań

sprawozdania
w protokołach posiedzeń rad pedagogicznych,

zapisy w dziennikach zajęć pozalekcyjnych,

gablota rekordów szkoły

Działania wychowawców dostosowane
do potrzeb zespołu klasowego.

I - III

wychowawcy klas

zapis tematów godzin wychowawczych w dziennikach lekcyjnych,

dokumentacja nauczycielskich zespołów klasowych

Współpraca z pedagogiem szkolnym; rozmowy indywidualne.

I - III

nauczyciele,

wychowawcy,

pedagog

zapis w dokumentacji pedagoga

Procedury postępowania z uczniem

agresywnym wobec kolegów
i pracowników szkoły,
nie szanującym mienia szkoły.

I - III

wychowawcy klas

dokumentacja
w dziennikach szkolnych,

procedury postępowania

Zapoznanie uczniów z dostępną w bibliotece lekturą dotyczącą poruszanych problemów.

I - III

wychowawca klasy,

nauczyciele bibliotekarze

zapis tematów
w dziennikach lekcyjnych,

wystawa publikacji,

„kącik nowości”

OBSZAR DZIAŁAŃ: RODZICE

CELE:

Informowanie rodziców na temat przejawów agresji w naszej szkole.
Doskonalenie przez rodziców umiejętności wychowawczych.
Wzajemna pomoc w radzeniu sobie z przejawami agresji wśród uczniów.
Działania na rzecz bezpieczeństwa w szkole i poza nią

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE AGRESJI SŁOWNEJ I FIZYCZNEJ

FORMY REALIZACJI

KLASA

OSOBY ODPOWIEDZIALNE

DOKUMENTACJA

Psychoedukacja rodziców podczas zebrań
z rodzicami. Dostarczanie informacji rodzicom na temat różnych przejawów agresji wśród młodzieży i jej przyczyn.

I - III

wychowawcy klas

zapis w dziennikach lekcyjnych

Wymiana doświadczeń rodziców w zakresie rozwiązywania problemów agresji u dzieci oraz sposobów radzenia sobie z nią.

wychowawcy

dokumentacja pracy wychowawczej

Zapoznanie rodziców z procedurami postępowania z uczniem:

agresywnym wobec kolegów
i pracowników szkoły,

nie szanującym mienia szkoły.

I - III

wychowawcy klas

zapis w dziennikach lekcyjnych,

korespondencja
z rodzicami

Rozmowy indywidualne w czasie zebrań klasowych.

I - III

wychowawcy klas

dokumentacja wychowawcy klasy

Projekcja podczas zebrania z rodzicami filmów video:

„Przemoc i agresja. Jak się im przeciwstawiać”;

„Asertywność. Sztuka bycia sobą”.

wychowawcy klas

zapis w dziennikach lekcyjnych

Ścisła współpraca wychowawców, pedagoga, dyrekcji z rodzicami.

wychowawcy,

dyrekcja,

pedagog

notatki z rozmów

Zapoznanie rodziców z dostępną w bibliotece lekturą dotyczącą poruszanych problemów

I - III

wychowawca klasy,

nauczyciele bibliotekiarze

„kącik” nowości
w gablocie informacyjnej,

publikacja w Internecie

OBSZAR DZIAŁAŃ: NAUCZYCIELE

CELE:

Rozwijanie umiejętności radzenia sobie z zachowaniami agresywnymi uczniów.
Zapoznanie nauczycieli z aktualnymi przepisami prawnymi dotyczącymi odpowiedzialności nieletnich za czyny karalne.

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE AGRESJI SŁOWNEJ I FIZYCZNEJ
FORMY REALIZACJI	KLASA	OSOBY ODPOWIEDZIALNE	DOKUMENTACJA
Szkoleniowa rada pedagogiczna. Jak budować przyjazną atmosferę w relacjach uczeń – nauczyciel i w relacjach pomiędzy uczniami. Nabywanie przez nauczycieli umiejętności radzenia sobie z zachowaniami agresywnymi uczniów.		dyrekcja szkoły	protokół rady pedagogicznej
Zapoznanie się z filmem video: „Przemoc i agresja. Jak się im przeciwstawiać”		wszyscy nauczyciele	karty wypożyczeń w bibliotece
Zapoznanie z procedurami, przepisami prawnymi dotyczącymi ucznia jako ofiary i sprawcy przemocy.		dyrekcja, Komenda Powiatowa Policji w Wołominie	protokół rady pedagogicznej

OBSZAR DZIAŁAŃ: UCZNIOWIE

CELE:

Zwiększenie motywacji do systematycznego uczęszczania na zajęcia szkolne.
Podniesienie poziomu odpowiedzialności za swoją naukę i zachowanie.
Wykształcanie i rozwój postawy obowiązkowości i punktualności.

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE NIEUZASADNIONEJ ABSENCJI NA ZAJĘCIACH SZKOLNYCH
FORMY REALIZACJI	KLASA	OSOBY ODPOWIEDZIALNE	DOKUMENTACJA
Zapoznanie uczniów z dokumentami szkoły ze szczególnym zwróceniem uwagi na zasady panujące w szkole i obowiązki ucznia.	I - III	wychowawcy klas	zapis w dziennikach lekcyjnych tematów godzin wychowawczych, zagospodarowanie tablicy informacyjnej
Zorganizowanie lekcji wychowawczej dotyczącej odpowiedzialności i właściwego rozumienia kryteriów poszczególnych ocen zachowania.	I - III	wychowawcy klas	zapis w dziennikach lekcyjnych tematów godzin wychowawczych.
Zapoznanie uczniów z procedurami: Uczeń opuszcza zajęcia szkolne.	I - III	wychowawcy klas	zapis w dziennikach lekcyjnych
Realizacja przedmiotu „Wychowanie do życia w rodzinie”.	I - III	nauczyciele przedmiotu	zapis tematów w dziennikach lekcyjnych.
Zapoznanie uczniów z dostępną w bibliotece lekturą dotyczącą poruszanych problemów.	I - III	wychowawca klasy nauczyciele biblioteki	tablica informacyjna

OBSZAR DZIAŁAŃ: RODZICE

CELE:

1. Wypracowanie stałego i systematycznego kontaktu rodziców z wychowawcą klasy.

2. Zwiększenie odpowiedzialności rodziców za sposób informowania i dokumentacji zwolnień dziecka i usprawiedliwiania nieobecności w szkole.

3. Zapoznanie rodziców z prawną odpowiedzialnością za nierealizowanie przez dziecko obowiązku szkolnego

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE NIEUZASADNIONEJ ABSENCJI NA ZAJĘCIACH SZKOLNYCH

FORMY REALIZACJI

KLASA

OSOBY ODPOWIEDZIALNE

DOKUMENTACJA

Rozmowy indywidualne rodziców i uczniów z pedagogiem związku z obniżoną oceną zachowania i ocenami niedostatecznymi
z kilku przedmiotów na koniec pierwszego semestru.

I - III

wychowawcy klas,

pedagog

dokumentacja pedagoga

Zapoznanie rodziców z procedurami:

Uczeń opuszcza zajęcia szkolne.

I - III

wychowawcy klas

zapis w dziennikach lekcyjnych

Zapoznanie rodziców z prawnymi konsekwencjami za nierealizowanie obowiązku szkolnego przez dziecko.

I - III

wychowawcy klas

zapis w dziennikach lekcyjnych,

korespondencja
z rodzicami

Zapoznanie rodziców z dostępną w bibliotece lekturą dotyczącą poruszanych problemów.

I - III

wychowawca klasy,

nauczyciele bibliotekarze

dokumentacja wychowawcy i bibliotekarza

OBSZAR DZIAŁAŃ: NAUCZYCIELE

CELE:

Wypracowanie stałego i systematycznego kontaktu rodziców z wychowawcą klasy.
Stały monitoring i kontrolowanie obecności uczniów na zajęciach

ZADANIE: PRZECIWDZIAŁANIE NIEUZASADNIONEJ ABSENCJI NA ZAJĘCIACH SZKOLNYCH
FORMY REALIZACJI	KLASA	OSOBY ODPOWIEDZIALNE	DOKUMENTACJA
Ustalenie przez wychowawcę wspólnie z rodzicami sposobu wymiany informacji.	I - III	wychowawca klasy	dokumentacja wychowawcy
Systematyczna praca wychowawcy nad przyczynami nieobecności w szkole i odpowiedzialnością z tego wynikającą.	I - III	wychowawcy klas	zapis w dziennikach lekcyjnych, korespondencja z rodzicami, konspekty godzin wychowawczych
Systematyczna współpraca z pedagogiem i dyrekcją	I - III	wychowawcy klas	zapisy w dokumentach pedagoga

X. PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH

UCZEŃ PALI PAPIEROSY

W przypadku stwierdzenia, że uczeń palił papierosy należy:
1. Poinformować wychowawcę;
2. Wpisać powyższą informację w zeszycie uwag;
3. Wychowawca zobowiązany jest poinformować o zdarzeniu rodziców lub opiekunów prawnych ucznia i otrzymać podpis pod informacją.
4. Uczeń powinien otrzymać zadanie przeprowadzenia godziny wychowawczej w swojej klasie na temat szkodliwości palenia papierosów (temat do uzgodnienia z wychowawcą i pedagogiem). Lekcja ta powinna być hospitowana (dla podkreślenia jej znaczenia).
5. Za swoje przewinienie uczeń zostaje zawieszony na miesiąc w swoich przywilejach.
6. Gdy sytuacja się powtarza, uczniowi obniżana jest ocena zachowania.
7. Rodzice ucznia informowani są o konieczności udzielenia specjalistycznej pomocy dziecku
i podpisują pisemne zobowiązanie do jej udzielenia.
UCZEŃ PIŁ ALKOHOL

W przypadku stwierdzenia, że uczeń jest pod wpływem alkoholu należy:
1. Natychmiast poinformować wychowawcę i dyrektora szkoły,
2.Opisać całe zdarzenie w zeszycie uwag,
3. Wezwać rodziców w celu odebrania ze szkoły swojego dziecka, w momencie kiedy nie można się skontaktować z rodziną ucznia należy wezwać policję. Przy odbiorze dziecka opiekunowie muszą koniecznie dokonać podpisu pod uwagą w zeszycie uwag. W żadnym wypadku nauczyciel nie może dopuścić , aby uczeń pod wpływem alkoholu sam opuścił szkołę!
4. Na drugi dzień należy skierować ucznia na rozmowę z pedagogiem.
5. Uczeń powinien otrzymać zadanie przeprowadzenia godziny wychowawczej w swojej klasie na temat szkodliwości nadużywania alkoholu. Lekcja ta powinna być hospitowana (dla podkreślenia jej znaczenia).
6. Uczeń zostaje zawieszony w swoich przywilejach na trzy miesiące.
7. Jeśli sytuacja się powtarza, uczniowi obniżana jest ocena zachowania.
8. Rodzice ucznia informowani są o konieczności udzielenia specjalistycznej pomocy dziecku
i podpisują pisemne zobowiązanie do jej udzielenia.
UCZEŃ ZNAJDUJĄCY SIĘ WPŁYWEM NARKOTYKÓW

1. Uczeń, u którego stwierdzimy używanie narkotyków, powinien zostać natychmiast zaprowadzony
do pielęgniarki szkolnej w celu stwierdzenia, czy jego życie nie jest zagrożone.
2. Następnie należy ucznia zaprowadzić do Dyrektora szkoły, który wezwie policję i rodziców
lub prawnych opiekunów ucznia.
3. Koniecznie należy pamiętać o podpisie rodziców lub prawnych opiekunów pod uwagą opisującą całe wydarzenie.
4. Na drugi dzień należy ucznia skierować do pedagoga, który po rozmowie z uczniem powinien porozmawiać z rodzicami na temat ich dziecka. W razie potrzeby udzielić rodzicom pomocy, skierować do miejsc, gdzie taką pomoc mogą otrzymać. Rodzice podpisują pisemne zobowiązanie do udzielenia właściwej pomocy dziecku.
5. Uczeń natomiast zostaje na pół roku zawieszony w swoich przywilejach.
6. Uczeń ma za zadanie przygotować godzinę wychowawczą na temat szkodliwości narkotyków.
JEST AGRESYWNY WOBEC KOLEGÓW I PRACOWNIKÓW SZKOŁY:

W przypadku , kiedy uczeń stosuje przemoc: fizyczną ( kopie, popycha, pluje , szarpie itp.), psychiczną (poniża, przezywa, wyśmiewa się z kogoś) wobec swoich kolegów lub pracowników szkoły nauczyciel powinien :
1. Poinformować o zaistniałym fakcie wychowawcę; w przypadku przemocy fizycznej poinformować dyrektora szkoły;
2. Dokonać wpisu o zaistniałym zdarzeniu w zeszycie uwag;
3. Wezwać rodzica, który dokona podpisu pod powyższą uwagą.
4. Zapoznać rodziców z Kodeksem Postępowania Karnego, rozdział 34, art. 304 §1, §2, §3.
5. Uczeń powinien zostać skierowany do pedagoga na rozmowę i wykonać zalecenia z niej wynikające.
6. W przypadku powtórzenia się tej sytuacji po raz kolejny uczeń ma obniżaną ocenę zachowania.
7. W przypadku wielokrotnego powtarzania się tej sytuacji szkoła informuje odpowiednie organy
tj. Komendę Powiatową Policji w Wołominie, Zespół ds. Nieletnich czy Sąd Rejonowy w Wołominie, III Wydział Rodzinny i Nieletnich.
NIE SZANUJE MIENIA SZKOŁY:

1. W momencie, kiedy uczeń niszczy mienie szkoły / zostaje przyłapany na kradzieży , informacja
o powyższym fakcie zostaje natychmiast zgłoszona do wychowawcy i dyrektora szkoły.
2. Cała sytuacja opisana w zeszycie uwag powinna być podpisana przez rodziców bądź opiekunów prawnych.
3. Zapoznanie rodziców z Kodeksem Postępowania Karnego, rozdział 34, art. 304 §1, §2, §3.
4. Dyrekcja ocenia koszt poniesionej przez szkołę straty.
5. W momencie, kiedy rodzica lub opiekuna prawnego nie stać na jej naprawienie, odkupienie
lub uiszczenie odpowiedniej kwoty, sprawa rozpatrywana jest indywidualnie przez Dyrekcję.
6. Gdy uczeń wielokrotnie dopuszcza się ww. zachowania, obniżana jest ocena zachowania.
7. Kiedy sprawca szkody nie jest znany, szkoła zgłasza sprawę do Komendy Powiatowej Policji
w Wołominie, Zespół ds. Nieletnich.
UCZEŃ NIE PRZESTRZEGA KULTURY SŁOWA:

Uczeń , który mimo upomnień nauczyciela odnosi się wulgarnie do innych :
1. Otrzymuje uwagę do zeszytu uwag,
2. Uwaga powinna zostać podpisana przez rodzica, lub opiekuna prawnego.
3. W przypadku powtarzania się tej sytuacji uczniowi obniżana jest ocena zachowania zgodnie
z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania.
4. Uczeń otrzymuje zadanie przeprowadzenia lekcji wychowawczej na temat kulturalnego porozumiewania się bądź zasad dobrego wychowania.
UCZEŃ OPUSZCZA ZAJĘCIA SZKOLNE

1. Spóźnia się na lekcje:
* nauczyciel zaznacza spóźnienie w dzienniku i informuje wychowawcę klasy;
* jeśli taka sytuacja powtórzy się dwa lub trzy razy w tygodniu, wychowawca wpisuje taką informację do zeszytu uwag;
* wychowawca zobowiązany jest poinformować o zdarzeniu rodziców lub opiekunów prawnych ucznia i otrzymać podpis pod informacją;
* jeśli sytuacja potarza się mimo dotychczasowego postępowania, uczniowi obniżana jest ocena zachowania zgodnie z zasadami Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania;
* uczeń powinien otrzymać zadanie przeprowadzenia godziny wychowawczej w swojej klasie na temat punktualności; lekcja ta powinna być hospitowana (dla podkreślenia jej znaczenia) przez osobę wyznaczoną przez dyrekcję.

2. Opuszcza samowolnie lekcje:
* każdorazowe wagary ucznia są wpisywane do dziennika jako ucieczka;
* wychowawca telefonicznie informuje rodzica o nieobecności ucznia w szkole;
* wychowawca wpisuje taką informację do zeszytu uwag i uzyskuje pod nią podpis rodziców;
* uczeń zawieszany jest w swoich przywilejach na tydzień;
* uczeń powinien otrzymać zadanie przeprowadzenia godziny wychowawczej w swojej klasie na temat obowiązkowości; lekcja ta powinna być hospitowana (dla podkreślenia jej znaczenia) przez osobę wyznaczoną przez dyrekcję;
* jeśli sytuacja się powtarza, uczeń wraz z rodzicami kierowany jest do pedagoga na systematyczne spotkania;
* uczniowi nagminnie wagarującemu obniżana jest ocena zachowania zgodnie z zasadami Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania;
* rodzice ucznia informowani są o konsekwencjach wynikających z nieobecności dziecka na zajęciach:
- możliwość nieklasyfikowania (zgodnie z obowiązującymi przepisami),
- możliwość wszczęcia postępowania ukarania rodziców grzywną za niezrealizowanie obowiązku szkolnego przez dziecko (zgodnie z obowiązującymi przepisami).

3. Rodzice chcą zwolnić ucznia z zajęć:
* rodzice zapisują w dzienniczku ucznia odpowiednią informację z datą zwolnienia,
* uczeń przedstawia wychowawcy powyższą informację od rodziców nie później niż w przeddzień planowanego zwolnienia,
* wychowawca po zapoznaniu się z pisemnym zwolnieniem, poświadcza je własnoręcznym podpisem,
* wyjątkowe (np. pilne) sytuacje rozpatruje wychowawca.

4. Rodzice chcą usprawiedliwić nieobecność dziecka w szkole:
* rodzice zapisują w dzienniczku ucznia usprawiedliwienie, z terminem usprawiedliwianej nieobecności dziecka w szkole,
* Uczeń przedstawia wychowawcy usprawiedliwienie, nie później niż siedem dni po powrocie
do szkoły,
* wychowawca usprawiedliwia nieobecność w dzienniku.
PROCEDURY INTERWENCJI KRYZYSOWEJW SYTUACJI PRZECIWDZIAŁANIA, USIŁOWANIA LUB ZAMIARU SAMOBÓJCZEGO

Strategia reagowania w przypadku zagrożenia samobójstwem ucznia jest działaniem wieloetapowym, na które składają się:

I. Działania profilaktyczne

1. Omówienie problematyki dotyczącej samobójstw na zebraniu rady pedagogicznej
z udziałem specjalisty z PPP lub SPR lub PZP bądź przeszkolonego członka rady pedagogicznej (do października każdego roku szkolnego);

2. Zorganizowanie zajęć edukacyjnych dla uczniów na temat higieny psychicznej,
w tym zagrożeń dla zdrowia psychicznego:

Dla klas I Integracja zespołu klasowego. Rozwiązywanie problemów i konfliktów. Rola emocji w kontaktach interpersonalnych i radzenie sobie z uczuciami.

Dla klas II Zagrożenia dla zdrowia psychicznego. Samobójstwo czy jest rozwiązaniem?

Dla klas III Radzenie sobie ze stresem egzaminacyjnym i zmiany szkoły

3. Zapoznanie nauczycieli i uczniów z dostępną w bibliotece szkolnej literaturą na ten temat.

4. Powołanie przez dyrektora szkoły zespołu profilaktycznego i umożliwienie członkom zespołu odbycia szkolenia z zakresu profilaktyki i interwencji kryzysowej.

5. Rozpoznawanie uczniów z problemami emocjonalnymi, rodzinnymi, w nauce,
z zaburzeniami osobowości diagnozowanie ich i dostosowanie odpowiednich form pomocy dla nich. (przeprowadzenie ankiety wśród uczniów poszczególnych klas)

II. Działania interwencyjne

1. kontakt, komunikacja i wsparcie

· pracownik szkoły, który dowiedział się o zamiarze lub usiłowaniu samobójstwa ucznia ( w szkole lub poza szkołą) natychmiast nawiązuje i podtrzymuje kontakt niewerbalny i werbalny z dzieckiem;

· następnie zawiadamia niezwłocznie (np. za pośrednictwem innego ucznia lub telefonicznie) dyrekcje szkoły

2. dyrektor szkoły zapewnia uczniowi bezpieczeństwo fizyczne poprzez:

· izolację ucznia od grupy rówieśniczej

· stałą obecność z uczniem osoby dorosłej,

· udzielenie w razie potrzeby pierwszej pomocy,

· zawiadomienie rodziców ucznia, pogotowia ratunkowego ewentualnie policji,

3. dyrektor szkoły ponadto

· zawiadamia organ nadzoru pedagogicznego o zaistniałej sytuacji,

· przekazuje ucznia rodzicom i ewentualnie służbom ratunkowym z przygotowaną wcześniej informacja o możliwości pomocy specjalistycznej dla ucznia i jego rodziców.

4. dyrektor szkoły organizuje

· powołuje doraźny zespół kryzysowy (dyrektor, pedagog, wychowawca, pielęgniarka szkolna) do zdiagnozowania sytuacji i podejmowania działań interwencyjnych i współpracy międzyinstytucjonalnej,

III. Działania pokryzysowe

1. zespół kryzysowy:

· nawiązuje współpracę z instytucjami, które mogą pomóc w rozwiązaniu sytuacji kryzysowej (NP. OPS, PCPR, PZP i inne),

· przeprowadza interwencję w środowisku rówieśniczym ucznia prowadzoną przez pedagoga, psychologa z PPP lub PZP lub inną osobę przeszkolona w interwencji kryzysowej na terenie szkoły,

· dokonanie diagnozy ryzyka ponownego wystąpienia próby samobójczej,

· prewencja naśladownictwa w grupie rówieśniczej oraz pomoc innym uczniom
w odreagowaniu stresu poprzez zajęcia w środowisku rówieśniczym ucznia

· sporządzenie dokumentacji z sytuacji kryzysowej.

IV. Baza adresowa w sytuacji kryzysu (pomoc bezpłatna)

1. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Eskulap” s.c. w Martkach
ul. Fabryczna 1, Marki, tel. 22 761 90 35 wew. 37, dr Joanna Szymanowska.

2. Samodzielny Zakład Opieki Zdrowotnej w Radzyminie
ul. Konstytucji 3 -go Maja 17, Radzymin, zapisy tel. 22 786 50 35 wew. 56,
dr. Irena Norek;

3. Depresja Stop Warszawa, tel 0503 66 40 95, e-mail; trenerzy@depresjastop.pl,
web: http://depresjastop.pl,

4. http://www.przyjaciele.org/pomoc/

Każdy wychowawca zobowiązany jest do dnia 30.10.06. zapoznać uczniów i ich rodziców
z istniejącymi procedurami dyscyplinującymi pracę szkoły.
Do obowiązku wychowawcy należy zebranie podpisów od uczniów i rodziców.
Natomiast wychowawcy klas I w kolejnym roku szkolnym zobowiązani są do zapoznania uczniów i ich rodziców z powyższymi procedurami do dnia 15 września każdego kolejnego roku szkolnego w trakcie obowiązywania powyższego dokumentu.

XII. LEKTURY DOSTĘPNE W BIBLIOTECE SZKOLNEJ, ZALECANE DO UZUPEŁNIENIA ZROZUMIENIA PORUSZANYCH PROBLEMÓW:

1. PRZECIWDZIAŁANIE UZALEŻNIENIOM: ALKOHOL, NIKOTYNA, NARKOTYKI.

DLA UCZNIÓW:

„Pamiętnik narkomanki”;

„Dzieci z Dworca ZOO”;

DLA RODZICÓW:

„Nastolatki i alkohol. Kiedy nie wystarczy powiedzieć nie” Roger E. Fogler, Wayne R. Bartz;

„Narkotyki i alkohol” Aleksander Markiewicz, Izabela Przybysz;

„Uwaga rodzice – narkomania!” Stanisław Górski;

„Dylematy ucznia. Z doświadczeń dorastającej młodzieży” Grażyna Klimowicz, Jadwiga Kościanek – Kukacka, Waldemar Kozłowski;

„Wychowanie skuteczne. 10 przykazań dla rodziców” John S. Leite, J. Kip Parrish;

„Toksyczni rodzice” Susan Howard;

„Narkotyki” Philips Robson;

„Kiedy rodzice się rozchodzą. Jak pomóc dzieciom?” Anne Charlish;

DLA NAUCZYCIELI:

”Narkotyki przy tablicy” Marzena Pasek;
„Umiejętności terapeutyczne nauczyciela” Gail King;

„Komunikacja w szkole. Scenariusze godzin wychowawczych” Ewa Grzesiak, Renata Janicka – Szyszko, Magdalena Steblecka ;

„Nauczyciel wychowawca” Garry Horny, Eric Hall, Carol Hall;

„Dylematy ucznia. Z doświadczeń dorastającej młodzieży” Grażyna Klimowicz, Jadwiga Kościanek – Kukacka, Waldemar Kozłowski;

„Kiedy rodzice się rozchodzą. Jak pomóc dzieciom?” Anne Charlish;

2. PRZECIWDZIAŁANIE AGRESJI SŁOWNEJ I FIZYCZNEJ.

DLA UCZNIÓW:

„Jak zostać przywódcą” Robert B. Woyach;

„Jak nie stać się ofiarą czyli sposób na bandytę” Genowefa Kydryńska, Wacław Mitoraj;

„Nastolatki i bon ton” Maria Dańkowska;

„Savoir vivre dzisiaj” Francoise Le Folcalvez;

„Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi” Dale Karnegie;

DLA RODZICÓW:

„Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały? Jak słuchać żeby dzieci do nas mówiły?” Faber, Mazlish;

„Lęk, gniew, agresja” Jeno Ranschburg;

„Mobbing w szkole. Jak zapobiegać przemocy grupowej” Karl E. Dambach;

„Dlaczego? Samobójstwo i inne zagrożenia wieku dorastania” T. Mitchel Anthony;

„Dzieciaki też mają uczucia” H. Norman Wright, Gary J. Oliver;

„Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić? Dzieciom od 2 do 16 lat” Robert Mac Kenzie;

„Dylematy ucznia. Z doświadczeń dorastającej młodzieży” Grażyna Klimowicz, Jadwiga Kościanek – Kukacka, Waldemar Kozłowski;

„Wychowanie skuteczne. 10 przykazań dla rodziców” John S. Leite, J. Kip Parrish;

„Toksyczni rodzice” Susan Howard;

„10 błędów popełnianych przez dobrych rodziców” Kelvin Steede;

„Sztuka życia” Janet G. Woititz, Alan Ganer;

„Kiedy rodzice się rozchodzą. Jak pomóc dzieciom?” Anne Charlish;

DLA NAUCZYCIELI:

„Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały? Jak słuchać żeby dzieci do nas mówiły?” Faber, Mazlish;

„Lęk, gniew, agresja” Jeno Ranschburg;

„Mobbing w szkole. Jak zapobiegać przemocy grupowej” Karl E. Dambach;

„Dlaczego? Samobójstwo i inne zagrożenia wieku dorastania” T. Mitchel Anthony;

„Umiejętności terapeutyczne nauczyciela” Gail King;

„Komunikacja w szkole. Scenariusze godzin wychowawczych” Ewa Grzesiak, Renata Janicka – Szyszko, Magdalena Steblecka ;

„Nauczyciel wychowawca” Garry Horny, Eric Hall, Carol Hall;

„Dzieciaki też mają uczucia” H. Norman Wright, Gary J. Oliver;

„Dylematy ucznia. Z doświadczeń dorastającej młodzieży” Grażyna Klimowicz, Jadwiga Kościanek – Kukacka, Waldemar Kozłowski;

„Kiedy rodzice się rozchodzą. Jak pomóc dzieciom?” Anne Charlish;

3. PRZECIWDZIAŁANIE NIEUZASADNIONEJ ABSENCJI NA ZAJĘCIACH SZKOLNYCH.

DLA UCZNIÓW:

„ Moja buda czyli jak przeżyć szkołę” Barbara Borzykowska”;

„Jak być dorosłym. Poradnik dla nastolatków” Zuzanna Celmer;

DLA RODZICÓW:

„Jak nauczyć dzieci odpowiedzialności” D. Scott Ridley, Bill Walther;

„Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić? Dzieciom od 2 do 16 lat” Robert Mac Kenzie;

„Dylematy ucznia. Z doświadczeń dorastającej młodzieży” Grażyna Klimowicz, Jadwiga Kościanek – Kukacka, Waldemar Kozłowski;

„Wychowanie skuteczne. 10 przykazań dla rodziców” John S. Leite, J. Kip Parrish;

„Toksyczni rodzice” Susan Howard;

„10 błędów popełnianych przez dobrych rodziców” Kelvin Steede;

DLA NAUCZYCIELI:

„Jak nauczyć dzieci odpowiedzialności” D. Scott Ridley, Bill Walther;

„Polubić szkołe” Mariola Chomczyńska – Miliszkiewicz, Dorota Pankowska;

„Umiejętności terapeutyczne nauczyciela” Gail King;

„Komunikacja w szkole. Scenariusze godzin wychowawczych” Ewa Grzesiak, Renata Janicka – Szyszko, Magdalena Steblecka ;

„Nauczyciel wychowawca” Garry Horny, Eric Hall, Carol Hall;

„Dylematy ucznia. Z doświadczeń dorastającej młodzieży” Grażyna Klimowicz, Jadwiga Kościanek – Kukacka, Waldemar Kozłowski;